Truy xuất nguồn gốc là gì? Truy xuất theo lô và theo từng sản phẩm khác nhau thế nào

Truy xuất nguồn gốc là gì? Đó là khả năng theo dõi và xác định một sản phẩm qua từng công đoạn, từ sản xuất, chế biến đến phân phối và bán lẻ, gắn với thời gian và địa điểm cụ thể. Doanh nghiệp có thể truy xuất theo lô (một mã cho cả lô, mẻ) hoặc theo từng sản phẩm (mỗi đơn vị hàng một mã riêng). Cách chọn phụ thuộc vào ngành hàng, mức độ rủi ro và mục tiêu chống giả.

Truy xuất nguồn gốc là gì theo quy định?

Thông tư 02/2024/TT-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ (ban hành 28/3/2024, hiệu lực từ 1/6/2024) định nghĩa truy xuất nguồn gốc là việc theo dõi, nhận diện được một đơn vị sản phẩm hoặc dịch vụ qua từng công đoạn của quá trình sản xuất, phân phối, gắn với thời gian và địa điểm.

Nói đơn giản, cầm sản phẩm trên tay, bạn trả lời được: ai làm ra, làm ở đâu, thuộc lô nào, đã qua những khâu nào. Khi có lỗi, doanh nghiệp lần ngược về nguyên liệu và lần xuôi tới điểm bán đã nhận hàng.

Đến năm 2026, khung pháp lý được mở rộng. Nghị định 372/2026/NĐ-CP (hiệu lực từ 1/1/2027) quy định việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được thực hiện trên môi trường số qua mã định danh (UID), có thể áp dụng theo lô, mẻ hoặc đến từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa. Đây chính là hai phương thức bài này so sánh ở phần dưới.

Các khái niệm cần nắm khi tìm hiểu truy xuất nguồn gốc

Thông tư 02/2024/TT-BKHCN đưa ra một số thuật ngữ mà doanh nghiệp sẽ gặp khi làm việc với cơ quan quản lý hoặc nhà cung cấp giải pháp:

• Mã truy vết sản phẩm: chuỗi số hoặc chữ và số dùng để định danh sản phẩm ở từng công đoạn.
• Mã truy vết địa điểm: mã định danh nơi diễn ra sự kiện, như nhà máy, kho, cửa hàng.
• Mã truy xuất nguồn gốc: mã tổng hợp ở mỗi công đoạn, gồm mã sản phẩm, mã địa điểm, số lô/mẻ và thời gian diễn ra sự kiện, được mã hóa trên vật mang dữ liệu.
• Vật mang dữ liệu: tem, nhãn, thẻ… chứa dữ liệu và đọc được bằng thiết bị, ví dụ mã QR hoặc mã vạch.
• Dữ liệu truy xuất nguồn gốc: thông tin về chất lượng, an toàn và thông tin cơ bản của sản phẩm thu thập từ các khâu.

Mã truy vết cần phù hợp TCVN 13274:2020, còn vật mang dữ liệu theo TCVN 13275:2020. Thông tư cũng nêu nguyên tắc “một bước trước – một bước sau”: mỗi tổ chức phải biết mình nhận hàng từ đâu và giao cho ai.

Hệ thống truy xuất nguồn gốc hoạt động như thế nào?

Một hệ thống truy xuất nguồn gốc thường gồm bốn bước:

1. Định danh: gán mã cho sản phẩm (hoặc lô, mẻ) và cho các địa điểm sản xuất, kinh doanh.
2. Ghi nhận sự kiện: tại mỗi công đoạn quan trọng như nhận nguyên liệu, sản xuất, đóng gói, nhập kho, xuất bán, hệ thống lưu lại ai làm, làm gì, ở đâu, khi nào.
3. Gắn mã lên hàng: in mã QR hoặc mã vạch lên tem, nhãn, bao bì.
4. Tra cứu: người mua, nhà phân phối hoặc cơ quan quản lý quét mã để xem thông tin và hành trình sản phẩm.

Trang hiển thị sau khi quét cần rõ ràng, tải nhanh, mở bằng camera điện thoại mà không cần cài ứng dụng. Nếu bạn chỉ cần thử một mã QR đơn giản, có thể dùng công cụ tạo mã QR miễn phí trước khi đầu tư hệ thống.

Truy xuất theo lô và truy xuất theo từng sản phẩm khác nhau thế nào?

Lựa chọn này ảnh hưởng tới chi phí in, quy trình đóng gói và khả năng chống hàng giả.

Kéo ngang để xem thêm →

Khi nào nên truy xuất theo lô?

Truy xuất theo lô phù hợp khi sản phẩm giá trị thấp, sản lượng lớn, ít bị làm giả, hoặc mục tiêu chính là quản lý chất lượng và thu hồi, ví dụ nông sản bán theo thùng hay nguyên liệu bán cho nhà máy. Doanh nghiệp chỉ cần cập nhật thông tin lô và in chung một mã lên bao bì.

Khi nào nên truy xuất theo từng sản phẩm?

Truy xuất theo từng sản phẩm phù hợp khi hàng dễ bị làm giả, giá trị cao, hoặc doanh nghiệp muốn biết hàng đi về đâu, như mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, phân bón, sơn, dầu nhớt. Mỗi mã riêng còn dùng được cho tích điểm, bảo hành điện tử, khuyến mãi. Xem thêm cách in tem chống hàng giả có mã QR riêng cho từng sản phẩm.

Có thể kết hợp cả hai: quản lý thông tin chất lượng theo lô, mỗi sản phẩm mang một mã riêng liên kết với lô đó, vừa tiết kiệm vừa chống giả được.

Quy định truy xuất nguồn gốc ở Việt Nam năm 2026

Theo Nghị định 372/2026/NĐ-CP, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc là bắt buộc với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao. Hàng rủi ro trung bình và thấp được khuyến khích làm tự nguyện. Mỗi Bộ quản lý ngành quyết định danh mục, lộ trình và phương thức áp dụng, trong đó có việc truy xuất theo lô hay tới từng đơn vị sản phẩm.

Với hàng thuộc Bộ Công Thương, Thông tư 31/2026/TT-BCT yêu cầu lưu trữ dữ liệu tối thiểu 12 tháng kể từ khi hàng hết hạn sử dụng, hoặc 60 tháng với hàng không có hạn sử dụng. Chi tiết từng nhóm hàng, bạn đọc thêm các bài:

• Hàng hóa nào bắt buộc truy xuất nguồn gốc? Danh mục rủi ro cao theo từng Bộ
• Thông tư 31/2026/TT-BCT: doanh nghiệp cần làm gì trước 1/1/2027
• VeriGoods là gì và cách đăng ký tài khoản doanh nghiệp

Lưu ý: các văn bản về truy xuất nguồn gốc được ban hành và sửa đổi liên tục trong năm 2026. Doanh nghiệp nên kiểm tra tình trạng hiệu lực của từng văn bản trên cổng văn bản chính thức trước khi áp dụng.

Lợi ích của truy xuất nguồn gốc với doanh nghiệp

• Chống hàng giả: người mua tự kiểm tra hàng thật, doanh nghiệp phát hiện mã bị sao chép.
• Thu hồi đúng phạm vi: chỉ thu hồi lô hoặc sản phẩm bị ảnh hưởng thay vì cả thị trường.
• Tăng niềm tin: nơi sản xuất, tiêu chuẩn, hạn dùng hiện ngay trên điện thoại.
• Dữ liệu thị trường: lượt quét theo khu vực giúp phát hiện hàng tràn vùng.

Checklist triển khai truy xuất nguồn gốc cho doanh nghiệp

1. Tra danh mục rủi ro: sản phẩm bắt buộc hay tự nguyện.
2. Chọn phương thức: theo lô, theo từng sản phẩm hoặc kết hợp.
3. Chuẩn hóa dữ liệu: tên, quy cách, số lô, ngày sản xuất, hạn dùng, tiêu chuẩn.
4. Xác định công đoạn cần ghi nhận: sản xuất, nhập kho, xuất cho nhà phân phối.
5. Chọn vật mang dữ liệu: in thẳng lên bao bì hay dán tem.
6. Phân quyền nhập liệu cho từng bộ phận.
7. Lưu trữ dữ liệu đủ thời hạn quy định.

HangReal giúp gì?

HangReal là phần mềm mã QR cho từng sản phẩm, vừa truy xuất vừa chống giả:

• Mã QR duy nhất cho từng sản phẩm, người mua quét bằng camera điện thoại, không cần cài app.
• Quản lý thông tin theo lô (xuất xứ, số lô, hạn dùng, tiêu chuẩn) và hiển thị trên trang xác thực mang thương hiệu, có thể dùng tên miền riêng.
• Cảnh báo quét bất thường khi một mã bị quét nhiều lần hoặc ở khu vực lạ.
• Thêm giá trị bán hàng trên cùng một mã: tích điểm, đổi quà, quản lý nhà phân phối (gói Growth QR trở lên).

Gói Mini QR bắt đầu từ 3.500.000đ cho 50.000 mã (chưa VAT). Xem chi tiết các gói tại bảng giá HangReal.

Câu hỏi thường gặp

Truy xuất nguồn gốc là gì?

Là khả năng theo dõi, nhận diện một sản phẩm qua từng công đoạn sản xuất, phân phối, gắn với thời gian và địa điểm. Việc tra cứu thường thực hiện bằng cách quét mã QR hoặc mã vạch trên sản phẩm.

Truy xuất theo lô có chống được hàng giả không?

Khả năng chống giả rất hạn chế. Vì cả lô dùng chung một mã, kẻ làm giả chỉ cần chụp lại mã đó để in lên hàng giả. Muốn chống giả, nên dùng mã riêng cho từng sản phẩm để phát hiện mã bị quét bất thường.

Doanh nghiệp nào bắt buộc phải truy xuất nguồn gốc?

Theo Nghị định 372/2026/NĐ-CP, bắt buộc áp dụng với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao theo danh mục của từng Bộ. Hàng rủi ro trung bình và thấp được khuyến khích làm tự nguyện.

Mã QR truy xuất nguồn gốc khác mã QR thường thế nào?

Mã QR thường dẫn tới một nội dung cố định. Mã QR truy xuất gắn với dữ liệu của sản phẩm hoặc lô cụ thể, cập nhật theo công đoạn và ghi nhận lịch sử quét.

Bắt đầu truy xuất nguồn gốc cho sản phẩm của bạn

Gửi tên sản phẩm và ngành hàng, HangReal sẽ tư vấn phương thức phù hợp và dựng thử trang xác thực mẫu miễn phí.

• Nhận demo miễn phí
• Zalo: zalo.me/0943822783
• Hotline: 0868.534.623 · Email: info@hangreal.vn

Bài viết mang tính tổng hợp thông tin, không thay thế tư vấn pháp lý. Cập nhật tháng 10/2026.

Nguồn tham khảo

• Thông tư 02/2024/TT-BKHCN – Công báo Chính phủ
• Nghị định 372/2026/NĐ-CP – Cổng văn bản Chính phủ
• Tạp chí Công Thương, “Quy định mới về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa”, 30/3/2024